Stormvloeden en overstromingen die van invloed waren
op de Kop van Overijssel.

Aanvulling van het boek over Giethoorn, Dwarsgracht
en Jonen van Lute Bouwer.  

Stormvloeden en overstromingen bepaalden voor een groot deel de kaart van de Kop van Overijssel.Hieronder vindt u de belangrijkste op een rijtje:  

350 of 360 voor Christus. De Kimbrische vloed.

De zeventiende eeuwse Friese geschiedschrijver Chr. Schotanus schreef over de Kimbrische vloed; “Omtrend den jare nae de scheppinghe der werelt 360 ofte 350 voor de geboorte Jesu Christi is door stormen en tempgeesten een schricklijke watervloed over alle zee-custen van Duytsland gelopen, die veel vee ende mensen heeft vernielt.Dit eerste en oudste vloet, daer men gedachtenis af kan hebben, die oock so men meent, alle eylanden, aan de Friessche custen , van’t vaste land afgescheurt en vele binnenwateren ende meeren gemaekt heeft, daer de monden van de rivieren, voorhenen, met enghe gaten in ze uitliepen.

400 na Christus, vertrek Romeinen uit Nederland

Toen de Romeinen ons land verlieten was het Flevomeer gegroeid tot de omvang van het huidige IJsselmeer.Ook waren er al geulen ontstaan waarmee de Waddenzee contact zocht met het meer Almere.Het getij schuurde die geulen steeds verder uit, daarbij later geholpen door de nakomende stormvloeden.De Romeinen waren begonnen de eerste dijken aanleggen.

838 Kerstvloed van 26 december trof Noord West Nederland

In dit jaar ongeveer moet de eerste duindoorbraak tussen Texel en Noord-Holland geweest zijn.Het Marsdiep ontstaat en er komt een einde aan de beslotenheid van Midden en Noord Nederland.

1163 Sint Thomasvloed op 27 februari trof vooral Noord- en Zuid Holland.

Veel landverlies in het Flevomeer gebied, de Friezen worden verdrongen.

1164 Sint Julianavloed op 15 en17 februari trof vooral Friesland en Groningen.Marken ontstaat en het dorpje Wyberga verdwijnt van de kaart.

1170 De eerste Allerheiligenvloed en het ontstaan van de Zuiderzee.

Inde eerste eeuw na Christus was het Flevomeer een groot meer geworden in het centrale deel van ons land.Er was nauwelijks sprake van een verbinding met de Noordzee of met de Waddenzee.Noord-Holland en Friesland waren nog via een groot veengebied met elkaar verbonden.Wel was er uit het gebied van de Waddenzee al veel veen weggeslagen en begonnen de Waddeneilanden los te komen van het vaste land.Een doorbraak van de Waddenzee naar het Flevomeer lagen binnen handbereik.Tussen 1170 en werd de nog aanwezige duinen tussen, nu het eiland Texel, en het vaste land geheel doorbroken.

De Allerheiligenvloed van 1170 was een grote overstroming die ontstond toen de Noordzee tussen het huidige Huisduinen en Texel door de duinenrij brak.De beek Marsdiep kreeg een verbinding met de Noordzee en werd een zeegat.Het Creiler Woud, dat tussen Medenblik en Wieringen lag, werd verzwolgen door de zee.Texel en Wieringen werden eilanden.Volgens de Annales Egmundenses trad er zelfs eb en vloed op in Utrecht.Trouwens ook de zeespiegel steeg steeds meer.

Rond deze tijd moet ook de diepe Valse trog bij het Giethoornsemeer ontstaan zijn.Ook het Giethoornsemeer vrat zich een weg naar het oosten in de zachte veengrond.

1212 Stormvloed in Noord Holland, de grote overstroming zorgt daar voor 60.000 slachtoffers.

1214 Stormvloed.Deze stormvloed treft geheel Nederland.

1219 Sint Marcellusvloed op 16 januari.Grote delen van Noord Nederland en het Zuiderzeegebied worden overstroomd en zijn 36.000 doden te betreuren.Ook veel rampspoed in deze streken, o.a. Hasselt wordt zwaar getroffen.

1228 Grote overstroming in de Hollanden, 100.000 doden.

1248 Stormvloeden op 20 november en 28 december. De duinen Calantsoog slaan weg.Friesland,Groningen en de Kop van Overijssel lopen onder.Rutten, Nagele en Ens zijn ook rond 1245 van de aardbodem verdwenen.

1249 Grote vloed treft Kampen en omgeving. Ook  Marknesse en Sevenhuizen zijn  rond 1250 van de kaart verdwenen.

1287 Sint Luciavloed.De Sint Luciavloed van 13 en 14 december tof Noord Nedrland en het Zuiderzee gebied.Tijdnes deze vloed werd de Waddenzee gevormd.Definitieve scheiding van West Friesland (Noord Holland) met het huidige Friesland.Alle dorpen van het huidige IJsselmeer en Waddenzee verdwenen nu dus definitief.De Friese taal of het Stellingwerfs werd nu beperkt tot de provincie Friesland zelf. De schattingen van het aantal doden lagen tussen de 50.000 en 80.000.Geschatte bevolking Nederland in die tijd 500.000.

1340 In dit jaar sprak men voor het eerst van “Sudersee”.

1362 Tweede Sint Marcellisvloed of Eerste Mandrenke (is grote verdrinking) in dit geval tussen de 25.000 en 40.000 mensen.

1375 Stormvloed waarbij het dorp Ens verdween.

1421 Tweede Sint Elizabethvloed, springvloed op 18 en 19 november.Er worden 72 dorpen verzwolgen en hierbij verdrinken 100.00 mensen.Vermoedelijk zijn met stormvloed de kolken bij de Hoogeweg en Scheerwolde ontstaan.

1477 Cosmos en Damianusvloed op 27 september.

Hoog dodental.De Zuiderzee verzilte steeds meer.

1516 Vierde Catharinavloed zet heel Westergo (deel van Friesland) onder water.

1570 Vijfde Allerheiligenvloed. De Allerheiligenvloed van 1 november dat jaar moet de grootste overstromingsramp zijn geweest. De grootste die het bewoonde Nederland ooit heeft getroffen.De overstroming betrof het gehele kustgebied: langs de gehele kust begaven de dijken het.De hertog van Alva schreef aan de Spaanse koning Philips II dat maar liefst vijfzesde van Holland onder water stond.Volgens schattingen kwamen er 20.000 mensen om het leven, verspreid langs de kust van Vlaanderen tot noordoost Groningen.Er ontstonden grote schorrengebieden.

De sluis van Blokzijl werd verwoest en er ontstonden door de vele dijk doorbraken her en der kolken, zoals de Zwaanskolk of Swaenscolk.

1600 Rond 1600 was de hele Zuiderzee zout en had de Zuiderzee ook zijn uiteindelijke omvang bereikt.

1633 Zevende Allerheiligenvloed, 360 mensen verdrinken.

1637 Vijfde Kerstvloed op 25 december.

1660 Zeer zware storm.Bij Texel vergaan 150 schepen.

1703 Vergeten storm.Veertien dagen lange depressie rond 7, 8 en 9 december van dat jaar.Een storm met Tornado verschijnselen, windkracht 12, hele lucht vol lichtflitsen, luchtdruk 950.Volgens Daniel Defoe, Noordenluid was het de ergste storm die de wereld ooit zag.Friesland kwam blank te staan.

1717 Grote Kerstvloed in het Noorden.

De laatste stormvloed met extreem veel slachtoffers in het Noorden van het land.Deze stormvloed vond plaats op 24 en 25 december en joeg 14.000 mensen de verdrinkingsdood in.Tijdens deze noordwester storm braken er vele dijken en verwoeste 1500 huizen.Het water stroomde zelfs door de hoge stad Groningen.Ook de Zuiderzeesteden stonden evenals Amsterdam en Haarlem onder water.De Kerstvloed was een van de meest verwoestende overstromingen die Groningen ooit heeft meegemaakt. Bovenwijde en Boswijde zijn in die tijd ontstaan.De verveners lieten trekgaten achter en de tijdens de stormen braken de zetwallen door en ontstonden er grote meren.

1775/1776 Stormvloeden. Er vallen tientallen gaten in de dijken.Het water staat in de Kop van Overijssel van de Woldberg tot aan de Havelterberg.Beulaker (750ha), Belter (800 ha) en Molengat ontstaan.Het dorp Beulake verdwijnt in de golven. Het dorp Beulake, Beulaeke, Bodelake (1390) of Beulacke bestond al vanaf van circa 1390.Ook het dorp Veenhuizen bij Kuinre verdween van de kaart.

1825 De stormvloed van 1825 leeft in de Kop van Overijssel nog het meest.De storm op 3, 4 en 5 van februari teisterde de Noordzee kust en de oostkant van de Zuiderzee (nu IJsselmeer).Oorzaken waren de vele regen in 1824, hoog water in de Noordzee en aangrenzende zeeën.Het was bovendien volle maan en springtij.De dijken tussen Kuinre en Vollenhove werden een grote gatenkaas.

Kolken als de Anna Ruardi kolk, Antjeskolk en Grote kolk zijn met deze stormvloed ontstaan.

Er waren 800 doden te betreuren.

1916 Al in 1891 had Cornelis Lely een plan klaar voor de afsluiting van de Zuiderzee.Hij moest alleen maar wachten tot de tijd er rijp voor was.Dat moment kwam met de stormvloed van 13 en 14 januari 1916 waarbij het omliggende land van de Zuiderzee met steden en dorpen onder water liep.Lely was inmiddels minister van Waterstaat geworden en kon nu zijn plannen kracht bijzetten.In 1918 werd besloten tot de aanleg van de Zuiderzeewerken: de aanleg van de afsluitdijk en inpoldering van grote delen van de voormalige Zuiderzee.In 1932 was de Zuiderzee verleden tijd.

1953

2009 Als wij vandaag aan de dag een stormvloed zouden als vorig jaar in Amerika, dan was dat voor ons land een ongekende ramp.Ons land ligt voor 67% onder de zeespiegel.Sommige steden liggen 6 tot 7 meter onder NAP.Voor de 12 miljoen vluchtelingen zou je vluchtruimte moeten zoeken tot de lijn Wenen/Warschau.Bij die miljoenen mensen zijn er ongeveer 1,4 miljoen mensen die niet zelfredzaam zijn.Kortom, Nederland heeft voor de vluchtelingen nog geen oplossing.Het zou goed zijn alle nieuwbouwwijken en snelwegen op 10 meter hoogte aan te leggen, dan hebben de mensen ten minste nog een vluchtkans.

1953 De Watersnoodramp of Sint Ignanitiusvloed van 31januari en 1 en 2 februari.

Deze ramp behoort niet in mijn rampenlijst van het Zuiderzeegebied thuis.De in 1932 aangelegde afsluitdijk heeft ons waarschijnlijk voor veel behoed.Onze afsluitdijk kreeg namelijk voorrang op het dijkenplan van ondermeer Zuidwest Nederland.

Springtij en Noordwesterstorm deden het water van de Noordzee hoog opstuwen.

Bij deze ramp kwamen 1836 mensen om en veel dieren.Er kwam 165.000 hectare land onder water te staan.

In dit artikel zijn de stormvloeden omschreven die van invloed waren op het lage gebied van de Kop van de Kop van Overijssel en het IJsselmeer.De rest van Nederland is buiten beschouwing gelaten.Elk jaar wordt aan de Nederlandse kust 12 miljoen kubieke meter zand opgespoten voor onze duinen.

Bronnen 

Giethoorn, Dwarsgracht en Jonen, 2001, auteur Lute Bouwer.
Rond de Beulaker, 2002, auteur Lute Bouwer.
Rond de Ribben, 2003, auteur Lute Bouwer.
‘t  Wold V, 2008, auteur Lute Bouwer.

Wikipedia.

Wateren en Waternamen in Noordwest Overijssel, 1998, auteur J.D.van der Tuin.

Land van terpen en dijken, 1967, auteur Jan A. Niemeijer.